Więcej informacji o edukacji

Co to jest Stosowana Analiza Zachowania?

Behawioryzm – od angielskiego behavior – oznacza zachowanie. Związany jest więc on z każdą aktywnością mającą na celu wypracowanie konkretnego, pożądanego zachowania. Techniki pracy wywodzące się ze Stosowanej Analizy Zachowania (SAZ) są coraz częściej wykorzystywane w nauczaniu i terapii dzieci, ponieważ dają rodzicom, nauczycielom i terapeutom odpowiednie narzędzia, dzięki którym dzieci nabywają pożądane zachowania i nowe umiejętności. Mogą one bezpośrednio wpłynąć na polepszenie ich funkcjonowania i w konsekwencji również na jakość życia całej rodziny.


Badaniem zachowania zajmuje się Analiza Zachowania. Stosowana Analiza Zachowania (ang. ABA – Applied Behavior Analysis) pozwala systematycznie używać procedur wyprowadzonych z praw rządzących zachowaniem w celu poprawienia społecznie istotnych zachowań.


Dzięki eksperymentom udowadnia, że za zaistniałe zmiany odpowiedzialne były wykorzystane procedury, nie zaś niekontrolowane przez badacza czynniki.

Jak to działa w terapii i edukacji?

Gama zastosowań analizy zachowania jest bardzo szeroka, można je jednak pogrupować w konkretne obszary. Dziesiątki badań wykazały efektywność technik behawioralnych w pracy z osobami z autyzmem i z osobami z zaburzeniami rozwoju czy zachowania.

„W Polsce metoda SAZ jest nieco mniej znana, jednak już zyskuje coraz większe grono sympatyków, a dzięki narzędziom takim jak DrOmnibus Edukacja Włączająca ma szansę dotrzeć do rodziców, nauczycieli, terapeutów – wszystkich, którzy prowadzą edukację i terapię dzieci. Edukacja Włączająca daje nawet osobom, które nie są terapeutami specjalizującymi się w SAZ możliwość prowadzenia zajęć rewolucyjną metodą. Terapia jest dostępna wszędzie – w domu, w szkole i na wakacjach oraz dla każdego – do jej przeprowadzenia wystarczy tablet, laptop czy komputer. Jej skuteczność opiera się na rozbudowanym systemie motywacyjnym, powtarzalności wykonywanych zadań, możliwości organizacji pracy i systematycznej analizy postępów dziecka” — mówi Bartłomiej Opaliński, kierownik dydaktyczny Niepublicznej Szkoły Terapii Behawioralnej dla Dzieci z Autyzmem we Wrocławiu, pedagog specjalny.

Dowiedz się więcej!

W jaki sposób w naszej aplikacji została zastosowana metoda SAZ?

Metodę SAZ zastosowano w Edukacji Włączającej z pełną konsekwencją. Wykorzystano w niej mechanizm prób uczących i sprawdzających. Celem prób uczących jest wypracowanie i utrwalenie właściwego wzorca zachowania (właściwej odpowiedzi).

W tym celu spodziewane właściwe odpowiedzi otrzymują wzmocnienie pozytywne w postaci żetonów. Dziecko otrzymuje żeton za poprawną odpowiedź. Brak odpowiedzi na pytanie lub odpowiedź niepoprawna powoduje uruchomienie systemu podpowiedzi.

A skąd dziecko wie, że odpowiedziało źle?

Nie musi tego wiedzieć. Ważne, żeby wiedziało, jeśli odpowie dobrze – to o wzmocnienie tego zachowania nam chodzi. Do właściwej odpowiedzi prowadzą dziecko trzy podpowiedzi.

Jak sprawdzamy wiedzę?

Po określonej liczbie prób uczących następują próby sprawdzające. Ich zadaniem jest sprawdzenie, czy poprawna odpowiedź na pytanie u dziecka pojawia się w sposób spontaniczny i czy dziecko potrafi wykorzystać nabytą wiedzę niezależnie od tego, czy jego wysiłek zostanie nagrodzony żetonem. To ważne, jeśli chcemy wiedzieć, jak nasza nauka przekłada się na praktykę”. Nie stosujemy tutaj również podpowiedzi, bo to etap sprawdzania wiedzy i umiejętności.

Dlaczego nie akcentujemy niepoprawnej odpowiedzi i jakie to ma znaczenie podczas pracy z dziećmi z zaburzeniami ze spektrum autyzmu sprzężonymi z niepełnosprawnością intelektualną?

Taki mechanizm ma na celu wygaszenie niepożądanego zachowania. Zdecydowaliśmy się zastosować metodę nauczania bez błędów. Nie podkreśla się w tej metodzie w żaden sposób negatywnych odpowiedzi, żeby ich nie utrwalać. W wielu grach negatywna odpowiedź wiąże się z jakimś wyrazistym komunikatem. Bez względu na to, czy jest to po prostu komunikat nie” czy też jakiś nieprzyjemny dźwięk w momencie wskazania nieprawidłowej odpowiedzi mechanizmy te zwracałyby uwagę dziecka na odpowiedź nieprawidłową. Brak wzmocnień negatywnych jest szczególnym ukłonem w kierunku potrzeb dzieci z autyzmem, dla których każde nie” lub nieprzyjemny dźwięk może być stymulujący, a na pewno staje się dodatkowym dystraktorem odciągającym od zadania.

Na czym polega indywidualizacja?

W przypadku dzieci z autyzmem i niepełnosprawnością intelektualną poziom opanowania konkretnych umiejętności może być bardzo zróżnicowany, a deficyty mogą występować w sposób trudny do przewidzenia. Na przykład dziecko, które świetnie opanowało większość cyfr może mieć trudność z jedną wybraną cyfrą. Dziecko, które świetnie sobie radzi w jednym obszarze wiedzy, w innym może mieć spore deficyty.

W związku z tym oferujemy automatyczną indywidualizację zadań dla każdego dziecka. Podczas pierwszej rozgrywki w obrębie każdej gry sprawdzany jest poziom znajomości elementów w niej występujących. Dzięki temu podczas dalszych ćwiczeń dziecko otrzymuje zbiór zadań dotyczących materiału, którego do tej pory nie opanowało.

Pretest określa poziom bazowy umiejętności, po jego ustaleniu dziecko rozpoczyna zindywidualizowaną rozgrywkę uczącą. Dziecko otrzymuje tym samym zestaw zadań dopasowanych do swoich potrzeb – ćwiczy te umiejętności, które w preteście zostały określone jako deficytowe. Pretest determinuje również liczbę zadań w grze. Na zakończenie gry proponujemy posttest. Umożliwia on bieżącą ocenę postępów dziecka w nauce.

Zapis wyników

W procesie pracy z dzieckiem bardzo ważne są zarówno monitorowanie postępu po każdych zajęciach – możliwość sprawdzenia, w jakim stopniu dziecko opanowało daną umiejętność, jak i kontrola nad całym procesem terapii. Możliwość takiej kontroli dają długoterminowe statystyki, w których można zobaczyć postępy dziecka np. na przestrzeni miesiąca. Przykładowy opis statystyk stworzony na podstawie pracy z Antosiem ze spektrum autyzmu można znaleźć tutaj.

Statystyki mogą być formą dokumentacji terapii, można je archiwizować na koncie dziecka oraz drukować.

Metoda SAZ w Polsce i na świecie

W Polsce behawioryzm traktowany jest przez wielu terapeutów co najmniej nieufnie, ale na Zachodzie uznaje się go za jedną z najskuteczniejszych i najlepiej zwalidowanych metod terapeutycznych. Wymownym tego dowodem jest fakt, że w Stanach Zjednoczonych rodzina z dzieckiem o specjalnych potrzebach edukacyjnych może ubiegać się o refundację terapii wtedy, gdy terapia jest oparta o Stosowaną Analizę Zachowania, czyli o behawioryzm.

Na gruncie obecnej wiedzy to więc po prostu działa. Zobacz wywiad.

Stosowana Analiza Zachowania to wyjątkowo usystematyzowana metoda. Wprawdzie procedury jej przebiegu i pomiaru nie są wszędzie jednorodne, ale pewne założenia można uznać za uniwersalne. Behawioryzm oznacza dane – analityczność metody sprawia zatem, że łatwiej znaleźć jej zastosowania w nowoczesnych technologiach.

Wojciech Bieroński – psycholog, pracownik badawczy i projektant gier opowiada, jak powstają aplikacje dla dzieci.

  • 1